دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف کلسیتریول
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (ایمن در دوزهای استاندارد بارداری با نظر پزشک): مصرف کلسیتریول در مقادیر استاندارد روزانه و طبق نظر پزشک در د
۲. شیردهی (ایمن در دوران شیردهی): در دوزهای استاندارد در شیردهی ایمن است. [۱، ۳]
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱کلسیتریول جذب روده‌ای کلسیم و فسفر را افزایش داده و برای حفظ استحکام استخوان‌ها و دندان‌ها، درمان کمبود ویتامین D/کلسیم و کنترل هورمون پاراتیروئید ضروری است. [۱][۴]
فعال‌سازی گیرنده هسته‌ای ویتامین D (VDR) در روده، استخوان و کلیه، افزایش سنتز پروتئین متصل‌شونده به کلسیم (Calbindin) و حفظ هموستاز کلسیم-فسفر و معدنی‌سازی ماتریکس استئوئید. [۲][۳][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- درمان و پیشگیری از هایپرپاراتیروئیدیسم ثانویه (بالا رفتن هورمون PTH) و استئودیستروفی کلیوی در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه و دیالیزی [۱][۲][۵]
- درمان هیپوکلسمی (افت کلسیم خون) ناشی از کم‌کاری غده پاراتیروئید (هیپوپاراتیروئیدیسم) و راشیتیسم مقاوم به ویتامین D [۱][۲]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
مورد غیر تایید شده رایجی برای این دارو ثبت نشده است.
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲تنظیم دقیق دوز از (۰.۲۵ میکروگرم، ۱ میکروگرم/۱ میلی‌لیتر) بر اساس پاسخ هورمونی/متابولیک و آزمایش‌های دوره‌ای تحت نظر متخصص غدد یا زنان (مدت درمان: طبق تقویم درمانی یا به صورت درمان نگهدارنده همراه با پایش آزمایشگاهی دوره‌ای) [۱][۲][۵]
عدم ذکر برتری خاص در منابع (ترجیحاً با آب) (هیچ یک از منابع مورد مطالعه اشاره‌ای به برتری مصرف دارو با غذا یا شکم خالی نکرده‌اند (طبق قاعده کلی [۱۱] مصرف با آب باعث اثربخشی سریع‌تر می‌شود). (مصرف همراه با یک لیوان آب کامل توصیه می‌شود).)
بلع کامل کپسول با یک لیوان آب (از باز کردن یا جویدن کپسول خودداری شود) (همواره دارو را با یک لیوان کامل آب ساده میل نمایید.)
به محض یادآوری نوبت فراموش‌شده را مصرف کنید؛ اما اگر به زمان نوبت بعدی نزدیک شده‌اید، نوبت فراموش‌شده را رها کرده و هرگز دو دوز را همزمان مصرف نکنید.
در ساعت ثابت روزانه (فاصله حداقل ۲ ساعته بین قرص آهن و قرص کلسیم الزامی است!) (آهن و کلسیم در روده با یکدیگر رقابت می‌کنند؛ کلسیم را ظهر و آهن را عصر یا شب مصرف کنید.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (ایمن در دوزهای استاندارد بارداری با نظر پزشک): مصرف کلسیتریول در مقادیر استاندارد روزانه و طبق نظر پزشک در دوران بارداری ایمن است. [۱][۳][۵]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (ایمن در دوران شیردهی): در دوزهای استاندارد در شیردهی ایمن است. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- هایپرکلسمی (کلسیم بالای خون) و مسمومیت با ویتامین D
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: • [نیازمند فاصله زمانی: حداقل ۲ تا ۴ ساعت فاصله زمانی کامل رعایت شود] قرص لووتیروکسین، آنتی‌بیوتیک‌های سیپروفلوکساسین/داکسی‌سایکلین و بیس‌فسفونات‌ها (آلندرونات): جلوگیری کامل از جذب داروی تیروئید و آنتی‌بیوتیک در صورت مصرف همزمان [۱][۲][۳] • ۱. شیر و لبنیات (بدون تداخل): بدون تداخل منفی. • ۲. چای و قهوه (کافئین) (بدون تداخل مستقیم): بدون تداخل مستقیم. • ۳. الکل (ممنوع در طول دوره درمان): مصرف الکل عوارض جانبی سیستمیک یا کبدی/گوارشی دارو را تشدید کرده و در طول درمان ممنوع است.
تداخلات نیازمند فاصله زمانی یا تنظیم دوز
رعایت فاصله زمانیجلوگیری کامل از جذب داروی تیروئید و آنتی‌بیوتیک در صورت مصرف همزمان [۱، ۲، ۳]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — کلسیتریول (Calcitriol)
- [۱]Drugs.com: https://www.drugs.com/calcitriol.html#dosage
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 00195 | کد جهانی WHO ATC: A02BC01 (Calcitriol).