دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف سفتریاکسون
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (ایمن با تجویز پزشک (رده B)): در عفونت‌های باکتریایی دوران بارداری (مانند پیلونفریت حاد بارداری) از آنتی‌بیوت
۲. شیردهی (قابل استفاده در شیردهی): در غلظت‌های بسیار کم وارد شیر می‌شود؛ ممکن است مدفوع نوزاد شیرخوار کمی شل شود. [۱، ۳
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱ویال سفتریاکسون یک آنتیبیوتیک تزریقی قوی برای عفونت‌های شدید باکتریایی (مانند عفونت ریه، مننژیت، عفونت کلیه و عفونت‌های بیمارستانی) است که هرگز برای سرماخوردگی یا گلودرد ویروسی کاربردی ندارد. [۱][۴]
سفالوسپورین نسل سوم باکتریوسیدال با نیمه‌عمر پلاسمایی طولانی (۶ تا ۹ ساعت) که با اتصال به پروتئین‌های متصل‌شونده به پنی‌سیلین (PBPs)، سنتز پپتیدوگلیکان دیواره سلولی باکتری‌های گرم منفی و گرم مثبت هوازی را مهار می‌کند. دفع آن دوگانه (حدود ۵۰–۶۰٪ کلیوی و ۴۰–۵۰٪ صفراوی) است. [۲][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- درمان پنومونی (ذات‌الریه) باکتریایی شدید، پیلونفریت (عفونت حاد کلیه) و سپسیس باکتریایی [۱][۲][۵]
- درمان مننژیت باکتریایی حاد (به دلیل نفوذ عالی به مایع مغزی-نخاعی CSF در دوز ۲ گرم هر ۱۲ ساعت) [۱][۲][۵]
- پروفیلاکسی آنتی‌بیوتیکی پیش از جراحی‌های آلوده شکمی و لگنی و درمان تک‌دوز سوزاک (گونوره) [۱][۲]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
مورد غیر تایید شده رایجی برای این دارو ثبت نشده است.
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲۱ تا ۲ گرم وریدی (انفوزیون ۳۰ دقیقه‌ای) هر ۲۴ ساعت یک‌بار (مدت درمان: ۷ تا ۱۴ روز بر اساس پاسخ بالینی و کشت میکروبی) [۱][۲][۵]
تزریق همزمان یا اختلاط با سرم رینگر و کلسیم گلوکونات اکیداً ممنوع! (ترکیب سفتریاکسون با محلول‌های حاوی کلسیم (سرم رینگر، رینگر لاکتات یا گلوکونات کلسیم) رسوب کریستالی نامحلول سفیدرنگی در ریه و کلیه ایجاد می‌کند که می‌تواند کشنده باشد.)
انفوزیون آهسته وریدی در سرم نرمال‌سالین یا دکستروز طی ۱۵ تا ۳۰ دقیقه (از تزریق سریع مستقیم وریدی (Push سریع) خودداری شود؛ تزریق فقط در بیمارستان یا درمانگاه مجهز به ترالی احیا مجاز است.)
در صورت بستری یا تزریق سرپایی در درمانگاه، ساعت تزریق روزانه را منظم رعایت نمایید.
هر ۲۴ ساعت یک‌بار (یا هر ۱۲ ساعت در مننژیت و عفونت‌های شدید) (نیمه‌عمر طولانی ۸ ساعته سفتریاکسون پوشش ۲۴ ساعته ایجاد می‌کند.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (ایمن با تجویز پزشک (رده B)): در عفونت‌های باکتریایی دوران بارداری (مانند پیلونفریت حاد بارداری) از آنتی‌بیوتیک‌های انتخابی و ایمن است. [۱][۲]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (قابل استفاده در شیردهی): در غلظت‌های بسیار کم وارد شیر می‌شود؛ ممکن است مدفوع نوزاد شیرخوار کمی شل شود. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- سابقه حساسیت شدید (آنافیلاکسی) به سفالوسپورین‌ها یا پنی‌سیلین‌ها
- نوزادان زیر ۲۸ روز که نیاز به دریافت کلسیم وریدی (یا سرم رینگر/TPN حاوی کلسیم) دارند
- نوزادان مبتلا به زردی شدید (هیپربیلی‌روبینمی) به دلیل خطر آنسفالوپاتی بیلی‌روبین (کرن‌ایکتروس)
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: تشکیل رسوب کریستالی کشنده سفتریاکسون-کلسیم در عروق ریه و کلیه (در بزرگسالان حتی از دو رگ جداگانه نیز بدون شست‌وشوی کامل مسیر وریدی همزمان تزریق نشود) [۱][۲][۵]
پیامد بالینی: افزایش INR و خطر خونریزی به دنبال کاهش باکتری‌های روده‌ای تولیدکننده ویتامین K [۱][۲]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — سفتریاکسون (Ceftriaxone)
- [۱]
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 00237 | کد جهانی WHO ATC: J01DD04 (Ceftriaxone).