دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف کلومیفن
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (ممنوع در صورت وقوع بارداری): کلومیفن برای ایجاد بارداری استفاده می‌شود، اما پیش از شروع هر دوره ۵ روزه جدید
۲. شیردهی (پرهیز در شیردهی (کاهش‌دهنده ترشح شیر)): می‌تواند ترشح پرولاکتین و شیر مادر را کاهش دهد. [۱، ۳]
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱قرص کلومیفن سیترات با مسدود کردن گیرنده‌های استروژن در هیپوتالاموس مغز، غده هیپوفیز را وادار به ترشح بیشتر هورمون‌های محرک تخمدان (FSH و LH) می‌کند تا رشد فولیکول و تخمک‌گذاری در زنان مبتلا به تنبلی تخمدان (PCOS) تحریک شود. [۱][۴]
تعدیل‌کننده انتخابی گیرنده استروژن (SERM) که با اتصال رقابتی به گیرنده‌های استروژن در هیپوتالاموس، فیدبک منفی استرادیول را حذف کرده و ضربان ترشح GnRH و به دنبال آن ترشح گنادوتروپین‌های FSH و LH از هیپوفیز را برای بلوغ فولیکول تخمدانی و تخمک‌گذاری افزایش می‌دهد. [۲][۳][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- تحریک رشد فولیکول‌های تخمدان و القای تخمک‌گذاری در بانوان دچار ناباروری ناشی از عدم تخمک‌گذاری (از جمله سندرم تخمدان پلی‌کیستیک PCOS) و سیکل‌های IVF / IUI [۱][۲][۵]
- بلوغ نهایی تخمک و زمان‌بندی دقیق آزادسازی تخمک در درمان‌های تخصصی ناباروری [۱][۲]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
- کم‌کاری ثانویه غدد جنسی (هیپوگنادیسم) و کاهش تعداد اسپرم (الیگواسپرمی) در مردان نابارور — علت تجویز: افزایش ترشح درون‌زاد LH و FSH از هیپوفیز و بالا بردن تستوسترون طبیعی و اسپرم‌سازی بیضه بدون سرکوب محور بیضه. [۱][۲]
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲تحریک تخمک‌گذاری: روزی ۱ تا ۲ عدد قرص به مدت ۵ روز متوالی در ابتدای سیکل قاعدگی (معمولاً از روز ۳ تا ۷ یا روز ۵ تا ۹ پریود) تحت پایش سونوگرافی فولیکول توسط متخصص زنان؛ در سرطان پستان گیرنده هورمونی مثبت (لتروزول ۲.۵mg / تاموکسیفن ۲۰mg): روزی ۱ عدد قرص به مدت ۵ تا ۱۰ سال (مدت درمان: طبق تقویم درمانی یا به صورت درمان نگهدارنده همراه با پایش آزمایشگاهی دوره‌ای) [۱][۲][۵]
همراه یا بدون غذا (جذب دارو تحت تاثیر غذا قرار نمی‌گیرد.)
بلع با یک لیوان آب (نصف کردن فقط در قرص‌های خط‌دار) (همواره دارو را با یک لیوان کامل آب ساده میل نمایید.)
به محض یادآوری نوبت فراموش‌شده را مصرف کنید؛ اما اگر به زمان نوبت بعدی نزدیک شده‌اید، نوبت فراموش‌شده را رها کرده و هرگز دو دوز را همزمان مصرف نکنید.
یک‌بار در روز در ساعت ثابت به مدت ۵ روز متوالی از سیکل قاعدگی (شروع دقیق از روز تعیین‌شده توسط متخصص زنان (معمولاً روز ۳ یا روز ۵ قاعدگی به مدت ۵ روز).)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (ممنوع در صورت وقوع بارداری): کلومیفن برای ایجاد بارداری استفاده می‌شود، اما پیش از شروع هر دوره ۵ روزه جدید باید از باردار نبودن اطمینان حاصل شود. [۱][۳][۵]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (پرهیز در شیردهی (کاهش‌دهنده ترشح شیر)): می‌تواند ترشح پرولاکتین و شیر مادر را کاهش دهد. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- بارداری و بیماری فعال یا سابقه نارسایی کبدی
- خونریزی رحمی غیرطبیعی با علت نامشخص
- کیست تخمدانی بزرگ (غیر از سندرم تخمدان پلی‌کیستیک PCOS) و تومورهای هیپوفیز/آدرنال
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: تضاد فارماکولوژیک در اتصال به گیرنده استروژن [۱][۲][۵]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — کلومیفن (Clomiphene)
- [۱]Drugs.com: https://www.drugs.com/clomiphene.html#dosage
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 00319 | کد جهانی WHO ATC: G03GB02 (Clomiphene).