دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف کلوپیدوگرل
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (نیازمند احتیاط (رده B)): فقط در صورت ضرورت قطعی قلبی تجویز شده و ۵ تا ۷ روز پیش از زایمان یا بی‌حسی اپیدورال
۲. شیردهی (نیازمند احتیاط و نظر پزشک): ترشح مقدار کم در شیر مادر؛ در صورت مصرف مادر، نوزاد باید از نظر کبودی یا خونریزی
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱کلوپیدوگرل چسبندگی پلاکت‌های خون را کم می‌کند تا از تشکیل لخته در رگ‌های قلب و مغز و انسداد استنت (فنر قلبی) جلوگیری شود. [۱][۴]
کلوپیدوگرل یک پیش‌دارو (Prodrug) از دسته تینوپیریدین‌هاست که توسط آنزیم کبدی CYP2C19 به متابولیت فعال تبدیل شده و گیرنده‌های ADP (زیرواحد P2Y12) روی سطح پلاکت‌ها را به صورت غیرقابل برگشت در تمام طول عمر پلاکت (۷ تا ۱۰ روز) مهار می‌کند و مانع فعال‌سازی کمپلکس GPIIb/IIIa می‌گردد. [۲][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- پیشگیری از ترومبوز استنت پس از آنژیوپلاستی و تعبیه استنت کرونری (PCI) همراه با آسپرین [۱][۲]
- سندرم حاد کرونری (آنژین ناپایدار و سکته قلبی NSTEMI / STEMI) [۱][۵]
- پیشگیری ثانویه پس از سکته مغزی ایسکمیک اخیر (Ischemic Stroke) یا حمله ایسکمیک گذرا (TIA) [۱][۲]
- بیماری شریانی محیطی علامت‌دار (PAD) جهت کاهش حوادث آترواسکلروتیک [۱][۳]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
- جایگزین آسپرین در پیشگیری از حوادث قلبی در بیماران دارای حساسیت شدید یا زخم گوارشی ناشی از آسپرین — علت تجویز: به دلیل مهار موثر تجمع پلاکتی بدون مهار مستقیم سیکلواکسیژناز مخاط معده. [۲]
- پیشگیری از ترومبوز پس از تعبیه دریچه آئورت از طریق کاتتر (TAVR) — علت تجویز: کاهش تشکیل لخته روی سطح دریچه بیولوژیک در ماه‌های نخست پس از تعبیه. [۲]
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲دوز بارگیری (Loading) ۳۰۰ تا ۶۰۰ میلیگرم تک‌نوبت، سپس دوز نگهدارنده روزی ۱ عدد قرص ۷۵ میلیگرم یک‌بار در روز (به صورت درمان دوگانه DAPT همراه با آسپرین ۸۰ میلیگرم) (مدت درمان: حداقل ۶ تا ۱۲ ماه پس از تعبیه استنت دارویی (DES) مطابق نظر متخصص قلب) [۱][۲][۵]
همراه یا بدون غذا (تفاوتی ندارد) (مصرف دارو با غذا یا شکم خالی تفاوتی ندارد. (مصرف همراه با یک لیوان آب کامل توصیه می‌شود).)
بلع کامل قرص (خرد کردن فقط در شرایط خاص بیمارستانی) (قرص روکش‌دار باید با یک لیوان آب کامل بلعیده شود تا طعم تلخ و تحریک مری ایجاد نکند.)
اگر کمتر از ۱۲ ساعت از زمان همیشگی گذشته است فوراً مصرف کنید؛ اگر بیش از ۱۲ ساعت گذشته، نوبت فراموش‌شده را رها کرده و نوبت بعدی را سر ساعت بخورید (دوز را دو برابر نکنید).
هر روز در یک ساعت ثابت (مثلاً صبح یا ظهر) (ثابت بودن ساعت مصرف در هر ۲۴ ساعت، مهار یکنواخت پلاکت‌های جدید را تضمین می‌کند.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (نیازمند احتیاط (رده B)): فقط در صورت ضرورت قطعی قلبی تجویز شده و ۵ تا ۷ روز پیش از زایمان یا بی‌حسی اپیدورال باید مدیریت شود. [۱][۳]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (نیازمند احتیاط و نظر پزشک): ترشح مقدار کم در شیر مادر؛ در صورت مصرف مادر، نوزاد باید از نظر کبودی یا خونریزی پایش شود. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- خونریزی فعال پاتولوژیک مانند زخم معده خونریزی‌دهنده یا خونریزی داخل جمجمه‌ای (مغزی)
- سابقه حساسیت شدید یا آنافیلاکسی به کلوپیدوگرل یا اجزای فرمولاسیون
- نارسایی شدید کبدی همراه با اختلال انعقادی (Coagulopathy)
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: مهار آنزیم CYP2C19 و کاهش ۴۰٪ اثر کلوپیدوگرل (افزایش خطر لخته استنت؛ پنتوپرازول جایگزین شود) [۱][۲][۵]
پیامد بالینی: افزایش شدید ریسک خونریزی گوارشی و مغزی؛ نیازمند اندیکاسیون دقیق متخصص قلب [۱][۲]
پیامد بالینی: افزایش ۴ برابری سطح خونی رپاگلیناید و افت شدید قند خون (هیپوگلیسمی) [۱][۳]
تداخلات نیازمند فاصله زمانی یا تنظیم دوز
رعایت فاصله زمانیتشدید آسیب مخاط معده و افزایش خطر خونریزی گوارشی [۱، ۳]
کاهش سروتونین پلاکتی و افزایش احتمال خونریزی مخاطی [۱، ۲]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — کلوپیدوگرل (Clopidogrel)
- [۱]
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 01788 | کد جهانی WHO ATC: B01AC04 (Clopidogrel).