دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف دزوکسیکورتیکوسترون
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (صرفاً با تجویز مستقیم متخصص زنان): تزریق دزوکسیکورتیکوسترون در دوران بارداری تنها در اندیکاسیون‌های مشخص پز
۲. شیردهی (احتیاط در دوزهای بالا): در صورت تزریق دوز بالا، فاصله ۳ تا ۴ ساعته تا شیردهی بعدی توصیه می‌شود. [۱، ۳]
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱آمپول دزوکسیکورتیکوسترون استات (DOCA) یک هورمون مینرالوکورتیکوئید (تنظیم‌کننده نمک و آب بدن) است که فاقد اثر ضدالتهابی بوده و به طور اختصاصی برای جلوگیری از دفع سدیم و افت فشار خون در بیماران مبتلا به نارسایی اولیه غده فوق‌کلیه (بیماری آدیسون) و هایپرپلازی مادرزادی آدرنال تزریق می‌شود. [۱][۴]
آگونیست خالص گیرنده‌های مینرالوکورتیکوئیدی (MR) در توبول دیستال و مجاری جمع‌کننده کلیه که بازجذب سدیم و آب و دفع ادراری پتاسیم و هیدروژن را افزایش می‌دهد (بدون فعالیت گلوکوکورتیکوئیدی یا ضدالتهابی). [۲][۳][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- درمان جایگزینی مینرالوکورتیکوئید در نارسایی اولیه قشر آدرنال (بیماری آدیسون) در کنار گلوکوکورتیکوئید [۱][۲][۵]
- درمان فرم از دست‌دهنده نمک در هایپرپلازی مادرزادی آدرنال (Salt-losing CAH / کمبود ۲۱-هیدروکسیلاز) [۱][۲][۵]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
مورد غیر تایید شده رایجی برای این دارو ثبت نشده است.
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲تجویز به فرم آمپول / ویال تزریقی (۵ میلی‌گرم/۱ میلی‌لیتر) از مسیر مجاز (وریدی آهسته، انفوزیون در سرم، عضلانی عمیق یا زیرجلدی) بر اساس شدت علائم بالینی، وزن بیمار و وضعیت همودینامیک تحت نظارت پزشک (مدت درمان: تک‌نوبت در اورژانس یا دوره کوتاه بستری تا امکان تغییر به درمان خوراکی) [۱][۲][۵]
سوسپانسیون‌های شیری‌رنگ کورتون (فرم‌های LA / دپو / استات) هرگز داخل رگ تزریق نشوند! (فرم‌های شیری‌رنگ (استات/استوناید) فقط برای تزریق عضلانی عمیق یا داخل مفصلی هستند و تزریق وریدی آن‌ها خطر آمبولی دارد؛ فقط فرم‌های محلول شفاف (سدیم فسفات / سوکسینات) قابلیت تزریق وریدی دارند.)
تزریق عمیق در عضله سرینی (باسن) جهت پیشگیری از گود شدن پوست (تزریق سطحی کورتون‌های طولانی‌اثر در چربی زیر پوست باعث تحلیل چربی و ایجاد فرورفتگی دائمی در پوست (آتروفی زیرجلدی) می‌شود.)
از تزریق مکرر و خودسرانه برای سرماخوردگی یا دردهای ساده به دلیل خطر پوکی استخوان و سیاه شدن سر استخوان ران پرهیز کنید.
ترجیحاً در ساعات اولیه صبح (هماهنگ با ریتم شبانه‌روزی کورتیزول) (کاهش بی‌خوابی شبانه و به حداقل رساندن سرکوب محور هیپوفیز-آدرنال.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (صرفاً با تجویز مستقیم متخصص زنان): تزریق دزوکسیکورتیکوسترون در دوران بارداری تنها در اندیکاسیون‌های مشخص پزشکی و تحت نظر مستقیم متخصص مجاز است. [۱][۳][۵]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (احتیاط در دوزهای بالا): در صورت تزریق دوز بالا، فاصله ۳ تا ۴ ساعته تا شیردهی بعدی توصیه می‌شود. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- عفونت‌های قارچی سیستمیک یا عفونت‌های باکتریایی/ویروسی فعال کنترل‌نشده
- تزریق وریدی فرم‌های سوسپانسیون شیری‌رنگ (استات / LA / دپو)
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: افزایش چندین برابری خطر خونریزی و سوراخ‌شدگی معده [۱][۲][۵]
پیامد بالینی: افزایش شدید قند خون و نیاز به پایش و تنظیم دوز انسولین [۱][۲]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — دزوکسیکورتیکوسترون (Desoxycorticosterone)
- [۱]
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 00390 | کد جهانی WHO ATC: V03AB01 (Desoxycorticosterone).