دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف دکسترومتورفان پی
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (پرهیز در سه‌ماهه اول بارداری (به دلیل اثر منقبض‌کننده عروقی ضداحتقان)): مصرف دکسترومتورفان پی در سه‌ماهه اول
۲. شیردهی (سودوافدرین حجم شیر مادر را کاهش می‌دهد (پرهیز در شیردهی)): یک نوبت سودوافدرین می‌تواند تولید شیر مادر را تا ۲
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱دکسترومتورفان پی (دکسترومتورفان پی) حاوی دکسترومتورفان برای آرام کردن سرفه‌های خشک و سودوافدرین برای باز کردن گرفتگی بینی و سینوس‌ها در سرماخوردگی است. [۱][۴]
آگونیست گیرنده‌های سیگما-۱ (Sigma-1) در مرکز سرفه بصل‌النخاع (Medulla oblongata) و آنتاگونیست غیررقابتی گیرنده‌های NMDA گلوتامات که بدون ایجاد تضعیف تنفسی اپیوئیدی در دوز درمانی، رفلکس سرفه را مهار می‌کند (همراه با مهار بازجذب سروتونین). [۲][۳][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- تسکین همزمان سرفه‌های خشک و بدون خلط به همراه باز کردن گرفتگی (احتقان) بینی و سینوس‌ها در سرماخوردگی و رینیت حاد [۱][۲][۵]
- کاهش احتقان مجاری تنفسی فوقانی و شیپور استاش همراه با مهار رفلکس سرفه تحریکی در عفونت‌های ویروسی تنفسی [۱][۲][۵]
- کنترل سرفه‌های شبانه همراه با کیپ شدن بینی در بزرگسالان و کودکان بالای ۶ سال [۱][۲][۵]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
مورد غیر تایید شده رایجی برای این دارو ثبت نشده است.
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲۱۰ میلی‌لیتر (۲ قاشق مرباخوری استاندارد؛ معادل ۳۰ میلی‌گرم دکسترومتورفان + ۶۰ میلی‌گرم سودوافدرین) هر ۶ ساعت خوراکی — حداکثر ۴ نوبت (۴۰ میلی‌لیتر شربت؛ معادل ۱۲۰mg دکسترومتورفان و ۲۴۰mg سودوافدرین) در ۲۴ ساعت (مدت درمان: ۳ تا ۵ روز (حداکثر ۷ روز)) [۱][۲][۵]
عدم ذکر برتری خاص در منابع (ترجیحاً با آب) (هیچ یک از منابع مورد مطالعه اشاره‌ای به برتری مصرف دارو با غذا یا شکم خالی نکرده‌اند (طبق قاعده کلی [۱۱] مصرف با آب باعث اثربخشی سریع‌تر می‌شود). (مصرف همراه با یک لیوان آب کامل توصیه می‌شود).)
تکان دادن بطری پیش از مصرف و اندازه‌گیری دقیق با پیمانه مدرج استاندارد (نه قاشق خانگی) (همواره دارو را با یک لیوان کامل آب ساده میل نمایید.)
به محض یادآوری نوبت فراموش‌شده را مصرف کنید؛ اما اگر به زمان نوبت بعدی نزدیک شده‌اید، نوبت فراموش‌شده را رها کرده و هرگز دو دوز را همزمان مصرف نکنید.
در طول روز (هر ۶ ساعت؛ آخرین نوبت حداقل ۴ تا ۶ ساعت پیش از خواب) (به دلیل وجود سودوافدرین در دکسترومتورفان-پی، مصرف آن در ساعات پایانی شب می‌تواند باعث بی‌خوابی شود.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (پرهیز در سه‌ماهه اول بارداری (به دلیل اثر منقبض‌کننده عروقی ضداحتقان)): مصرف دکسترومتورفان پی در سه‌ماهه اول بارداری به دلیل انقباض عروقی و احتمال کاهش خون‌رسانی جفتی توصیه نمی‌شود. [۱][۳][۵]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (سودوافدرین حجم شیر مادر را کاهش می‌دهد (پرهیز در شیردهی)): یک نوبت سودوافدرین می‌تواند تولید شیر مادر را تا ۲۴٪ کاهش دهد و باعث بی‌قراری شیرخوار شود؛ در شیردهی از دکسترومتورفان ساده یا اسپری نمکی بینی استفاده کنید. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- مصرف همزمان یا طی ۱۴ روز اخیر با مهارکننده‌های مونوآمین اکسیداز (MAOIs مانند سلژیلین، ترانیل‌سیپرومین، فورازولیدون) و لاینزولید — خطر سندرم سروتونین کشنده!
- کودکان زیر ۴ سال (ممنوعیت رسمی FDA برای تمام شربت‌ها و قطره‌های ضدسرفه و سرماخوردگی در زیر ۴ سال)
- سرفه‌های خلط‌دار و продукتیو، آسم برونشیال حاد، برونشیت مزمن همراه با خلط غلیظ یا نارسایی تنفسی (سرکوب سرفه باعث تجمع خلط در ریه می‌شود)
- پرفشاری خون شدید و کنترل‌نشده، بیماری شدید عروق کرونر قلب، گلوکوم زاویه بسته و احتباس ادراری ناشی از بزرگی پروستات
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: تجمع خطرناک سروتونین در سیستم عصبی مرکزی و بروز سندرم سروتونین (تب شدید، کلونوس و تشنج، تاکی‌کاردی و ناپایداری فشار خون)! [۱][۲][۵]
پیامد بالینی: توقف متابولیسم کبدی دکسترومتورفان، افزایش چندبرابری سطح خونی دارو و بروز مسمومیت عصبی، سرگیجه شدید و گیجی. [۱][۲][۵]
پیامد بالینی: تشدید خواب‌آلودگی، سرگیجه و تضعیف سیستم عصبی مرکزی. [۱][۲][۵]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — دکسترومتورفان پی (Dextromethorphan/pseudoephedrine)
- [۱]
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 00408 | کد جهانی WHO ATC: R03AC02 (Dextromethorphan/pseudoephedrine).