دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف انوکساپارین
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (ایمن‌ترین ضدانعقاد در بارداری (عبور نمی‌کند)): انوکساپارین از جفت عبور نمی‌کند و برخلاف وارفارین هیچ خطر ترا
۲. شیردهی (کاملاً ایمن در دوران شیردهی (پس از سزارین)): وزن مولکولی بالا مانع ورود معنادار به شیر می‌شود و در دستگاه گوا
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱آمپول انوکساپارین (کلکسان) یک رقیقکننده خون تزریقی است که در چربی دور ناف تزریق می‌شود تا از تشکیل لخته خون در پاها (DVT) و ریه (آمبولی ریه) پس از جراحی، زایمان یا بستری جلوگیری کرده و لخته‌های ایجادشده را درمان کند. [۱][۴]
هپارین با وزن مولکولی پایین (LMWH؛ میانگین ۴۵۰۰ دالتون) که با اتصال به آنتی‌ترومبین III، فعالیت مهاری آن را علیه فاکتور Xa انعقادی به شدت تقویت می‌کند (نسبت فعالیت Anti-Xa به Anti-IIa حدود ۴ به ۱). نسبت به هپارین معمولی (UFH) فراهمی زیستی زیرجلدی بالاتر (>۹۰٪)، نیمه‌عمر قابل پیش‌بینی‌تر و ریسک کمتری برای ترومبوسیتوپنی ناشی از هپارین (HIT) دارد. [۲][۳][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- پروفیلاکسی (پیشگیری) از ترومبوز وریدهای عمقی (DVT) و آمبولی ریه پس از جراحی‌های ارتوپدی (تعویض مفصل زانو و ران)، جراحی‌های شکم و سزارین یا در بیماران بستری کم‌تحرک [۱][۲][۵]
- درمان ترومبوز ورید عمقی (DVT) حاد و آمبولی ریه (PE) [۱][۲][۵]
- درمان سندرم حاد کرونری (آنژین ناپایدار و سکته قلبی NSTEMI / STEMI) در کنار آسپرین [۱][۲][۵]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
- پیشگیری از سقط مکرر و ترومبوز جفتی در زنان باردار مبتلا به سندرم آنتی‌فسفولیپید یا ترومبوفیلی ارثی — علت تجویز: انوکساپارین از جفت عبور نمی‌کند و ضدانعقاد انتخابی و ایمن در تمام طول بارداری است. [۱][۲]
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲۴۰ میلی‌گرم (۱ سرنگ ۴۰۰۰ واحد) تزریق زیرجلدی یک‌بار در روز در بافت چربی دور ناف (حداقل ۵ سانتی‌متر فاصله از ناف)؛ در نارسایی شدید کلیوی (CrCl < 30): ۳۰ میلی‌گرم زیرجلدی یک‌بار در روز (مدت درمان: ۷ تا ۱۴ روز (و پس از جراحی‌های ارتوپدی لگن یا سرطان تا ۲۸–۳۵ روز)) [۱][۲][۵]
حباب هوای کوچک داخل سرنگ آماده را هرگز خالی نکنید! (سرنگ‌های آماده انوکساپارین کالیبره هستند؛ خارج کردن حباب هوا پیش از تزریق باعث دور ریخته شدن بخشی از دوز دارو و افزایش کبودی محل تزریق می‌شود.)
تزریق عمودی در چین پوستی چپ یا راست شکم (حداقل ۵ سانتی‌متر دورتر از ناف) (پوست شکم را بین دو انگشت بگیرید، سوزن را عمود وارد کنید و پس از تزریق، محل را اصلاً نمالید و ماساژ ندهید تا کبود نشود.)
به محض یادآوری در همان روز تزریق کنید؛ هرگز دو سرنگ را همزمان تزریق ننمایید.
هر ۲۴ ساعت یک‌بار (در دوز پیشگیری) یا دقیقاً هر ۱۲ ساعت (در دوز درمانی) (هر بار تزریق را به نوبت در سمت راست و چپ شکم جابه‌جا کنید.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (ایمن‌ترین ضدانعقاد در بارداری (عبور نمی‌کند)): انوکساپارین از جفت عبور نمی‌کند و برخلاف وارفارین هیچ خطر تراتوژنی برای جنین ندارد (تنها باید ۱۲ تا ۲۴ ساعت پیش از زایمان/بی‌حسی نخاعی با نظر متخصص زنان تنظیم شود). [۱][۲][۳]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (کاملاً ایمن در دوران شیردهی (پس از سزارین)): وزن مولکولی بالا مانع ورود معنادار به شیر می‌شود و در دستگاه گوارش نوزاد نیز جذب خوراکی ندارد. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- خونریزی فعال ماژور (خونریزی مغزی، خونریزی فعال گوارشی)
- سابقه ترومبوسیتوپنی ایمنی ناشی از هپارین (HIT) در ۱۰۰ روز گذشته
- حساسیت مفرط به انوکساپارین، هپارین یا فرآوردههای مشتق از خوک
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: تشدید شدید خطر خونریزی‌های داخلی و هماتوم؛ فقط در صورت اندیکاسیون قلبی صریح تحت نظر متخصص مصرف شود [۱][۲][۵]
پیامد بالینی: تجمع اثر ضدانعقادی و خونریزی شدید (مگر در دوره کوتاه هم‌پوشانی شروع وارفارین) [۱][۲][۵]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — انوکساپارین (Enoxaparin)
- [۱]Drugs.com: https://www.drugs.com/enoxaparin.html#dosage
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 02043 | کد جهانی WHO ATC: B01AB05 (Enoxaparin).