دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف گلوکاگون
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (ایمن در اورژانس افت قند بارداری): از جفت عبور نمی‌کند و در هیپوگلیسمی شدید مادر باردار نجات‌بخش است. [۱، ۳،
۲. شیردهی (ایمن در شیردهی): پپتید گلوکاگون در معده نوزاد هضم می‌شود و خطری ندارد. [۱، ۳]
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱آمپول گلوکاگون یک داروی نجات‌بخش اورژانسی است که در زمان افت شدید قند خون (زمانی که بیمار دیابتی بیهوش شده و قادر به خوردن قند نیست) تزریق می‌شود تا ذخایر قند کبد را فوراً آزاد کند. [۱][۴]
هورمون پلی‌پپتیدی که با فعال‌سازی گیرنده‌های GPCR اختصاصی گلوکاگون در هپاتوسیت‌ها، آدنیلات سیکلاز و cAMP را افزایش داده و گلیکوژنولیز (تجزیه گلیکوژن کبدی) و گلوکونئوژنز را به سرعت تحریک می‌کند. همچنین باعث شل شدن عضلات صاف لوله گوارش می‌شود. [۲][۳][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- درمان اورژانسی هیپوگلیسمی (افت قند خون) شدید در بیماران دیابتی تحت درمان با انسولین که هوشیاری خود را از دست داده‌اند [۱][۲][۵]
- مهار موقت حرکات دستگاه گوارش در تصویربرداری‌های تشخیصی رادیولوژی و آندوسکوپی [۱][۳][۵]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
مورد غیر تایید شده رایجی برای این دارو ثبت نشده است.
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲تجویز به فرم آمپول / ویال تزریقی (۱ میلی‌گرم) از مسیر مجاز (وریدی آهسته، انفوزیون در سرم، عضلانی عمیق یا زیرجلدی) بر اساس شدت علائم بالینی، وزن بیمار و وضعیت همودینامیک تحت نظارت پزشک (مدت درمان: تک‌نوبت در اورژانس یا دوره کوتاه بستری تا امکان تغییر به درمان خوراکی) [۱][۲][۵]
خوراندن قند و کربوهیدرات به محض بازگشت هوشیاری و بلع (اثر گلوکاگون کوتاه‌مدت است؛ به محض به هوش آمدن بیمار باید آبمیوه شیرین و یک وعده نان/بیسکویت به او داده شود تا دوباره دچار افت قند نشود.)
تزریق کل آب مقطر سرنگ داخل ویال پودر و تکان دادن ملایم تا شفاف شدن کامل (محلول بازسازی‌شده را فوراً در عضله ران، بازو یا زیرپوست تزریق کرده و بیمار را به پهلو بخوابانید.)
در جعبه کمک‌های اولیه بیمار دیابتی نگهداری و تاریخ انقضای آن ماهانه کنترل شود.
تزریق فوری در لحظه افت شدید قند و کاهش هوشیاری (در صورت عدم بازگشت هوشیاری ظرف ۱۵ دقیقه، تماس فوری با اورژانس ۱۱۵ و تزریق سرم دکستروز وریدی الزامی است.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (ایمن در اورژانس افت قند بارداری): از جفت عبور نمی‌کند و در هیپوگلیسمی شدید مادر باردار نجات‌بخش است. [۱][۳][۵]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (ایمن در شیردهی): پپتید گلوکاگون در معده نوزاد هضم می‌شود و خطری ندارد. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- تومور غده فوق‌کلیه (فئوکروموسیتوما)
- تومور ترشح‌کننده انسولین (انسولینوما)
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: گلوکاگون ممکن است اثر ضدانعقادی وارفارین و INR را افزایش دهد [۱][۲]
پیامد بالینی: در مسمومیت با بتابلاکر، دوز بالای گلوکاگون به عنوان آنتی‌دوت اینوتروپیک در بیمارستان استفاده می‌شود [۲]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — گلوکاگون (Glucagon)
- [۱]Drugs.com: https://www.drugs.com/glucagon.html#dosage
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 00597 | کد جهانی WHO ATC: H02AB06 (Glucagon).