دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف ایزوترتینوئین
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (ممنوعیت مطلق در بارداری و تا ۱ ماه پس از قطع ایزوترتینوئین! (رده X — تراتوژن فوق‌العاده شدید)): حتی مصرف یک
۲. شیردهی (ممنوعیت مطلق در دوران شیردهی): به دلیل ترشح در شیر مادر و سمیت برای نوزاد مطلقاً ممنوع است. [۱، ۳]
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱کپسول ایزوترتینوئین (راکوتان / نورم‌اسکین) با کوچک کردن دائمی غدد سباسه (چربی) پوست و توقف ترشح چربی و باکتری آکنه، شدیدترین فرم‌های جوش‌های کیستی و ندولار مقاوم به درمان را ریشه‌کن می‌کند. [۱][۴]
اتصال به گیرنده‌های هسته‌ای رتینوئیک اسید (RAR و RXR)، تنظیم رونویسی ژن‌های تمایز اپی‌تلیال، القاء آپوپتوز در سبوسیت‌های غدد چربی و مهار کومدوژنز و التهاب فولیکولی. [۲][۳][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- درمان آکنه ندولار و کیستی شدید و مقاوم (Severe Recalcitrant Nodular Acne) که به دوره کامل آنتی‌بیوتیک‌های سیستمیک و درمان‌های موضعی پاسخ نداده است [۱][۲][۵]
- کاهش دائمی اندازه غدد چربی پوست (سباسه)، مهار ترشح سبوم و جلوگیری از به جا ماندن اسکار (جای جوش عمیق) در آکنه‌های شدید [۱][۲]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
مورد غیر تایید شده رایجی برای این دارو ثبت نشده است.
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲۰.۵ تا ۱ میلی‌گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز منقسم در ۲ نوبت (یا دوزهای پایین‌تر روزانه/یک‌روز در میان طبق پروتکل متخصص پوست)، که باید حتماً وسط یا بلافاصله بعد از وعده غذایی حاوی چربی مصرف شود تا جذب گردد (مدت درمان: معمولاً ۱۶ تا ۲۴ هفته (۴ تا ۶ ماه) تا رسیدن به دوز تجمعی ۱۲۰ تا ۱۵۰ mg/kg تحت پایش آزمایش آنزیم‌های کبدی (AST/ALT) و چربی خون (تری‌گلیسیرید و کلسترول)) [۱][۲][۵]
همراه با غذا (افزایش جذب) (به دلیل ماهیت به شدت چربی‌دوست، حتماً همراه با غذا مصرف شود تا جذب دارو دو برابر گردد.)
بلع کامل کپسول با یک لیوان آب (از باز کردن یا جویدن کپسول خودداری شود) (همواره دارو را با یک لیوان کامل آب ساده میل نمایید.)
به محض یادآوری نوبت فراموش‌شده را مصرف کنید؛ اما اگر به زمان نوبت بعدی نزدیک شده‌اید، نوبت فراموش‌شده را رها کرده و هرگز دو دوز را همزمان مصرف نکنید.
۱ تا ۲ بار در روز همراه با ناهار و شام (استفاده مداوم از بالم لب، قطره اشک مصنوعی و کرم ضدآفتاب در طول دوره درمان ضروری است.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (ممنوعیت مطلق در بارداری و تا ۱ ماه پس از قطع ایزوترتینوئین! (رده X — تراتوژن فوق‌العاده شدید)): حتی مصرف یک عدد کپسول ایزوترتینوئین در دوران بارداری باعث ناهنجاری‌های بسیار شدید مغزی، قلبی و صورت در جنین می‌شود. بارداری و اهدای خون در طول درمان و تا ۱ ماه پس از قطع دارو مطلقاً ممنوع است. [۱][۳][۵]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (ممنوعیت مطلق در دوران شیردهی): به دلیل ترشح در شیر مادر و سمیت برای نوزاد مطلقاً ممنوع است. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- بارداری، قصد بارداری و شیردهی (ممنوعیت مطلق جعبه سیاه!)
- مصرف همزمان با آنتی‌بیوتیک‌های خانواده تتراسایکلین (داکسی‌سایکلین، تتراسایکلین، مینوسایکلین) و مکمل‌های ویتامین A
- نارسایی کبدی و هایپرلیپیدمی شدید کنترل‌نشده
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: ایجاد تومور کاذب مغزی (Pseudotumor Cerebri)، افزایش خطرناک فشار داخل جمجمه و آسیب عصب بینایی (ممنوعیت مطلق!) [۱][۲][۵]
پیامد بالینی: مسمومیت شدید تجمعی ویتامین A (هایپرویتامینوز A) [۱][۲][۵]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — ایزوترتینوئین (Isotretinoin)
- [۱]
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 00720 | کد جهانی WHO ATC: D01AC01 (Isotretinoin).