دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف مفنامیک اسید
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (ممنوع (به‌ویژه از هفته ۲۰ به بعد)): باعث بسته شدن زودرس مجرای شریانی قلب جنین و کاهش مایع آمنیوتیک می‌شود. [
۲. شیردهی (احتیاط (ایبوپروفن یا استامینوفن ارجح است)): در شیر مادر ترشح می‌شود؛ در دوران شیردهی ایبوپروفن یا استامینوفن
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱مفنامیک اسید با مهار مواد التهاب‌زا و دردزا در بدن، دردهای حاد خفیف تا متوسط به‌ویژه دندان‌درد و درد و خونریزی شدید قاعدگی را تسکین می‌دهد. [۱][۴]
مهارکننده رقابتی و برگشت‌پذیر هر دو ایزوآنزیم سیکلواکسیژناز (COX-1 و COX-2) که سنتز پروستاگلاندین‌ها را کاهش می‌دهد؛ علاوه بر این، برخلاف بسیاری از NSAIDها، گیرنده‌های پروستاگلاندین از پیش تشکیل‌شده (PGE2 و PGF2α) در عضله رحم (میومتر) را نیز مسدود می‌کند و به همین دلیل اثر ویژه‌ای در دیسمنوره و منوراژی دارد. [۲][۳]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- تسکین کوتاه‌مدت (حداکثر ۷ روز) دردهای خفیف تا متوسط مانند دندان‌درد، درد پس از کشیدن دندان و دردهای عضلانی [۱][۳][۵]
- درمان دیسمنوره اولیه (درد و کرامپ‌های شدید قاعدگی) [۱][۲][۵]
- کاهش خونریزی شدید قاعدگی (منوراژی ایدیوپاتیک) در دوره عادت ماهانه [۳]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
- پیشگیری کوتاه‌مدت از سردردهای میگرنی مرتبط با دوره قاعدگی (Menstrual Migraine) — علت تجویز: مهار موج افت استروژن و افزایش پروستاگلاندین‌ها از ۲ روز قبل از شروع قاعدگی تا پایان خونریزی. [۲]
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲شروع با ۵۰۰ میلیگرم (۲ عدد کپسول ۲۵۰ میلیگرم) بعد از غذا، سپس ۲۵۰ میلیگرم (۱ کپسول) هر ۶ ساعت بر حسب نیاز (مدت درمان: حداکثر ۲ تا ۳ روز از شروع قاعدگی) [۱][۲][۵]
همراه با غذا (کاهش تحریک گوارشی) (برای کاهش تحریک گوارشی یا تهوع با غذا مصرف شود. (مصرف همراه با یک لیوان آب کامل توصیه می‌شود).)
بلع کامل کپسول با یک لیوان آب (باز کردن کپسول ممنوع) (پودر داخل کپسول بسیار محرک مخاط دهان و مری است؛ تا ۱۵ دقیقه پس از مصرف دراز نکشید.)
چون معمولاً برحسب درد مصرف می‌شود، در صورت رفع درد نیازی به ادامه نیست؛ هرگز فاصله دو نوبت را کمتر از ۶ ساعت نکنید.
هر ۶ تا ۸ ساعت همراه وعده‌های غذایی (برحسب نیاز) (با کمترین دوز موثر و کوتاه‌ترین مدت (حداکثر ۳ تا ۷ روز) مصرف شود.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (ممنوع (به‌ویژه از هفته ۲۰ به بعد)): باعث بسته شدن زودرس مجرای شریانی قلب جنین و کاهش مایع آمنیوتیک می‌شود. [۱][۳][۵]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (احتیاط (ایبوپروفن یا استامینوفن ارجح است)): در شیر مادر ترشح می‌شود؛ در دوران شیردهی ایبوپروفن یا استامینوفن گزینه‌های ایمن‌تری هستند. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- زخم فعال یا سابقه خونریزی مکرر معده و اثنی‌عشر
- درد قبل و بعد از جراحی بای‌پس عروق کرونر قلب (CABG)
- سابقه آسم، کهیر یا حساسیت شدید پس از مصرف آسپرین یا سایر مسکن‌های NSAID
- نارسایی شدید کلیوی، کبدی یا نارسایی شدید قلبی و سه ماهه سوم بارداری
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: مصرف همزمان دو مسکن NSAID اثر ضددرد را بیشتر نمی‌کند اما خطر سوراخ شدن و خونریزی معده را چند برابر می‌کند [۱][۳][۵]
پیامد بالینی: افزایش شدید ریسک خونریزی حاد گوارشی [۱][۲][۵]
پیامد بالینی: کاهش دفع کلیوی و مسمومیت خطرناک با لیتیوم یا متوترکسات [۱][۳]
تداخلات نیازمند فاصله زمانی یا تنظیم دوز
رعایت فاصله زمانیکاهش اثر کاهنده فشار خون و افزایش ریسک آسیب حاد کلیوی [۱، ۲، ۳]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — مفنامیک اسید (Mefenamic Acid)
- [۱]
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 00794 | کد جهانی WHO ATC: M01AG01 (Mefenamic Acid).