دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف فنازوپیریدین
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (صرفاً با تجویز پزشک متخصص): فنازوپیریدین رده B است اما فقط با تجویز پزشک در بارداری مصرف شود. [۱، ۳، ۵]
۲. شیردهی (پرهیز در شیردهی): طبق نظر پزشک معالج استفاده شود. [۱، ۳]
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱قرص فنازوپیریدین یک ضدعفونی‌کننده یا آنتی‌بیوتیک نیست، بلکه یک بی‌حس‌کننده و مسکن موضعی است که از طریق ادرار دفع شده و سوزش، درد و تکرر شدید ناشی از عفونت یا تحریک مجرای ادرار را تسکین می‌دهد (و رنگ ادرار را نارنجی پررنگ می‌کند). [۱][۴]
رنگ‌آزوی دفع‌شونده در ادرار که اثر بی‌حس‌کنندگی و ضددرد موضعی مستقیم بر مخاط ملتهب مثانه و مجرای ادرار اعمال می‌کند (فاقد هرگونه اثر آنتی‌باکتریال). [۲][۳][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- تسکین علامتی و سریع سوزش، درد، تکرر و فوریت ادراری ناشی از تحریک مخاط مجاری ادراری تحتانی (در عفونت ادراری، سیستوسکوپی یا سوندگذاری) [۱][۲][۵]
- ایجاد بی‌حسی موضعی روی مخاط مثانه و مجرای ادرار (در کنار آنتی‌بیوتیک تجویزشده توسط پزشک؛ رنگ ادرار را نارنجی/قرمز می‌کند) [۱][۲]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
مورد غیر تایید شده رایجی برای این دارو ثبت نشده است.
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲شروع درمان با دوز پایه از (۱۰۰ میلی‌گرم) به شکل قرص در فواصل زمانی منظم شبانه‌روز (هر ۸، ۱۲ یا ۲۴ ساعت بسته به نیمه‌عمر دارو) مطابق پروتکل درمانی «کلیه، مجاری ادراری و پروستات» (مدت درمان: بر اساس دوره تعیین‌شده توسط پزشک متخصص و ارزیابی پاسخ بالینی) [۱][۲][۵]
همراه با غذا (کاهش تحریک گوارشی) (برای کاهش تحریک گوارشی یا تهوع با غذا مصرف شود. (مصرف همراه با یک لیوان آب کامل توصیه می‌شود).)
بلع با یک لیوان آب (نصف کردن فقط در قرص‌های خط‌دار) (همواره دارو را با یک لیوان کامل آب ساده میل نمایید.)
به محض یادآوری نوبت فراموش‌شده را مصرف کنید؛ اما اگر به زمان نوبت بعدی نزدیک شده‌اید، نوبت فراموش‌شده را رها کرده و هرگز دو دوز را همزمان مصرف نکنید.
۳ بار در روز (هر ۸ ساعت) (توجه مهم: فنازوپیریدین را هنگام عفونت ادراری حداکثر به مدت ۲ روز مصرف کنید و جایگزین آنتی‌بیوتیک نکنید!)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (صرفاً با تجویز پزشک متخصص): فنازوپیریدین رده B است اما فقط با تجویز پزشک در بارداری مصرف شود. [۱][۳][۵]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (پرهیز در شیردهی): طبق نظر پزشک معالج استفاده شود. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- نارسایی کلیه (CrCl زیر ۵۰) و کمبود آنزیم G6PD (فاویسم)
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: • ۱. شیر و لبنیات (بدون تداخل): مصرف شیر و لبنیات تداخل منفی با جذب گوارشی این دارو ندارد. • ۲. چای و قهوه (کافئین) (بدون تداخل مستقیم): مصرف متعادل چای و قهوه تداخلی ندارد، اما دارو را همواره با آب ساده میل نمایید. • ۳. الکل (ممنوع در طول دوره درمان): مصرف الکل عوارض جانبی سیستمیک یا کبدی/گوارشی دارو را تشدید کرده و در طول درمان ممنوع است.
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — فنازوپیریدین (Phenazopyridine)
- [۱]
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 00976 | کد جهانی WHO ATC: G04BX06 (Phenazopyridine).