دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف زولدرونیک اسید
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (ممنوع در بارداری): به دلیل سمیت اسکلتی برای جنین مطلقاً ممنوع است. [۱، ۳، ۵]
۲. شیردهی (ممنوع در شیردهی): در دوران شیردهی مصرف نشود. [۱، ۳]
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱زولدرونیک اسید قوی‌ترین داروی تزریقی خانواده بیس‌فوسفونات‌هاست که به صورت سرم وریدی (سالی یک بار در دوز ۵ میلی‌گرم برای پوکی استخوان، یا ماهانه در دوز ۴ میلی‌گرم برای محافظت استخوان در بیماران انکولوژی) تزریق می‌شود. [۱][۴]
بیس‌فوسفونات ایمیدازولی نیتروژن‌دار نسل سوم با بالاترین میل اتصال به هیدروکسی‌آپاتیت استخوان و مهار قوی آنزیم فارنسیل پیروفسفات سنتاز (FPPS) در استئوکلاست‌ها که بازجذب استخوانی، هایپرکلسمی بدخیمی و حوادث اسکلتی (SREs) را مهار می‌کند. [۲][۳][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- درمان و پیشگیری از پوکی استخوان در زنان یائسه و مردان (فرم ۵ میلی‌گرم — انفوزیون سالی ۱ بار) [۱][۲][۵]
- درمان هایپرکلسمی ناشی از بدخیمی (HCM) و پیشگیری از عوارض استخوانی در مولتیپل میلوما و متاستاز استخوانی تومورهای توپر (فرم ۴ میلی‌گرم) [۱][۲][۵]
- درمان بیماری پاژه استخوان [۱][۳][۵]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
مورد غیر تایید شده رایجی برای این دارو ثبت نشده است.
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲۵ میلی‌گرم به صورت انفوزیون وریدی آهسته (حداقل ۱۵ تا ۳۰ دقیقه) یک‌بار در سال (مدت درمان: سالی ۱ بار (معمولاً به مدت ۳ سال) همراه با مصرف روزانه کلسیم و ویتامین D) [۱][۲][۵]
نوشیدن حداقل ۲ لیوان پر آب پیش و پس از انفوزیون الزامی است (کم‌آبی بدن در زمان تزریق زولدرونیک اسید خطر آسیب حاد کلیوی را به شدت افزایش می‌دهد.)
انفوزیون آهسته در ۱۰۰ سی‌سی نرمال‌سالین طی حداقل ۱۵ تا ۳۰ دقیقه (تزریق سریع‌تر از ۱۵ دقیقه یا اختلاط با سرم رینگر حاوی کلسیم اکیداً ممنوع است و باعث نارسایی کلیه می‌شود.)
پیش از هر نوبت تزریق، آزمایش کراتینین کلیه، کلسیم و ویتامین D خون باید توسط پزشک بررسی و کمبود کلسیم/ویتامین D اصلاح شود.
مصرف استامینوفن پیش و تا ۷۲ ساعت پس از تزریق (حدود ۳۰٪ بیماران در اولین تزریق دچار حالت شبه-آنفلوانزا (تب و بدن‌درد ۱ تا ۳ روزه) می‌شوند که با استامینوفن کنترل می‌گردد.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (ممنوع در بارداری): به دلیل سمیت اسکلتی برای جنین مطلقاً ممنوع است. [۱][۳][۵]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (ممنوع در شیردهی): در دوران شیردهی مصرف نشود. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- کاهش کلسیم خون (هیپوکلسمی اصلاح‌نشده)
- نارسایی شدید کلیوی (کلیرانس کراتینین کمتر از ۳۵ میلی‌لیتر در دقیقه)
- بارداری و شیردهی
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: تشدید خطر نارسایی حاد کلیوی، کم‌آبی و افت شدید کلسیم و منیزیم خون [۱][۲][۵]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — زولدرونیک اسید (Zoledronic Acid)
- [۱]
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 12359 | کد جهانی WHO ATC: H02AB06 (Zoledronic Acid).