دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف دکسترومتورفان
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (مصرف در بارداری صرفاً با تجویز پزشک): دکسترومتورفان ساده در مطالعات انسانی عارضه تراتوژنیک نشان نداده است، ا
۲. شیردهی (سازگار با شیردهی در دوز درمانی کوتاه‌مدت): ترشح دکسترومتورفان در شیر مادر بسیار ناچیز است و مصرف کوتاه‌مدت دو
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱دکسترومتورفان با اثر مستقیم بر مرکز سرفه در ساقه مغز، آستانه تحریک سرفه را بالا برده و سرفه‌های خشک، تحریکی و شبانه (بدون خلط) را آرام می‌سازد. [۱][۴]
آگونیست گیرنده‌های سیگما-۱ (Sigma-1) در مرکز سرفه بصل‌النخاع (Medulla oblongata) و آنتاگونیست غیررقابتی گیرنده‌های NMDA گلوتامات که بدون ایجاد تضعیف تنفسی اپیوئیدی در دوز درمانی، رفلکس سرفه را مهار می‌کند (همراه با مهار بازجذب سروتونین). [۲][۳][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- تسکین موقت سرفه‌های خشک، بدون خلط و تحریکی ناشی از سرماخوردگی، آنفلوانزا یا تحریک خفیف گلو و برونش (با مهار مستقیم مرکز سرفه در بصل‌النخاع) [۱][۲][۵]
- کاهش سرفه‌های شبانه مزاحم خواب در عفونت‌های ویروسی مجاری تنفسی فوقانی و لارنژیت حاد در بزرگسالان و کودکان بالای ۴ سال [۱][۲][۵]
- کاهش فرکانس و شدت سرفه‌های تحریکی غیرعفونی ناشی از استنشاق ذرات محرک یا هوای خشک (در سرفه‌های خلط‌دار، آسم و COPD منع مصرف دارد) [۱][۲][۵]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
مورد غیر تایید شده رایجی برای این دارو ثبت نشده است.
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲۱۰ تا ۲۰ میلیگرم هر ۴ ساعت، یا ۳۰ میلیگرم هر ۶ تا ۸ ساعت خوراکی (معادل ۱ تا ۲ عدد قرص/کپسول نرم ۱۵ میلیگرم هر ۶ تا ۸ ساعت؛ یا ۵ تا ۱۰ میلی‌لیتر از شربت ۱۵mg/5mL هر ۶ تا ۸ ساعت) — حداکثر دوز مجاز در بزرگسالان: ۱۲۰ میلیگرم در ۲۴ ساعت (حداکثر ۸ قرص ۱۵mg یا ۴۰ سی‌سی شربت در شبانه‌روز) (مدت درمان: کوتاه‌مدت (حداکثر ۵ تا ۷ روز)؛ در صورت تداوم سرفه بیش از ۷ روز یا همراه شدن با تب بالا، تنگی نفس یا خلط چرکی مراجعه به پزشک الزامی است) [۱][۲][۵]
عدم ذکر برتری خاص در منابع (ترجیحاً با آب) (هیچ یک از منابع مورد مطالعه اشاره‌ای به برتری مصرف دارو با غذا یا شکم خالی نکرده‌اند (طبق قاعده کلی [۱۱] مصرف با آب باعث اثربخشی سریع‌تر میشود). (مصرف همراه با یک لیوان آب کامل توصیه میشود).)
قرص/کپسول: بلع کامل با یک لیوان آب | شربت/قطره: اندازه‌گیری دقیق با پیمانه یا قطره‌چکان مدرج (در اشکال مایع خوراکی همواره از پیمانه یا سرنگ/قطره‌چکان مدرج داخل جعبه استفاده کنید تا خطای دوز رخ ندهد.)
به محض یادآوری نوبت فراموش‌شده را مصرف کنید؛ اما اگر به زمان نوبت بعدی نزدیک شده‌اید، نوبت فراموش‌شده را رها کرده و هرگز دو دوز را همزمان مصرف نکنید.
هر ۶ تا ۸ ساعت در صورت نیاز (به‌ویژه یک نوبت پیش از خواب برای آرام کردن سرفه شبانه) (کنترل بهینه علائم شبانه و روزانه.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (مصرف در بارداری صرفاً با تجویز پزشک): دکسترومتورفان ساده در مطالعات انسانی عارضه تراتوژنیک نشان نداده است، اما در دوران بارداری تنها در صورت ضرورت و با تجویز پزشک (و ترجیحاً پس از سه‌ماهه اول) مصرف شود. [۱][۳][۵]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (سازگار با شیردهی در دوز درمانی کوتاه‌مدت): ترشح دکسترومتورفان در شیر مادر بسیار ناچیز است و مصرف کوتاه‌مدت دوزهای استاندارد آن در دوران شیردهی ایمن تلقی میشود (فرآورده‌های بدون الکل و بدون کدئین انتخاب شوند). [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- مصرف همزمان یا طی ۱۴ روز اخیر با مهارکننده‌های مونوآمین اکسیداز (MAOIs مانند سلژیلین، ترانیل‌سیپرومین، فورازولیدون) و لاینزولید — خطر سندرم سروتونین کشنده!
- کودکان زیر ۴ سال (ممنوعیت رسمی FDA برای تمام شربت‌ها و قطره‌های ضدسرفه و سرماخوردگی در زیر ۴ سال)
- سرفه‌های خلط‌دار و продукتیو، آسم برونشیال حاد، برونشیت مزمن همراه با خلط غلیظ یا نارسایی تنفسی (سرکوب سرفه باعث تجمع خلط در ریه میشود)
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: تجمع خطرناک سروتونین در سیستم عصبی مرکزی و بروز سندرم سروتونین (تب شدید، کلونوس و تشنج، تاکی‌کاردی و ناپایداری فشار خون)! [۱][۲][۵]
پیامد بالینی: توقف متابولیسم کبدی دکسترومتورفان، افزایش چندبرابری سطح خونی دارو و بروز مسمومیت عصبی، سرگیجه شدید و گیجی. [۱][۲][۵]
پیامد بالینی: تشدید خواب‌آلودگی، سرگیجه و تضعیف سیستم عصبی مرکزی. [۱][۲][۵]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — دکسترومتورفان (Dextromethorphan)
- [۱]
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 00405 | کد جهانی WHO ATC: R03AC02 (Dextromethorphan).