دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف دیکلوفناک
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (ممنوع در سه ماهه سوم (و از هفته ۲۰ به بعد)): باعث بسته شدن زودرس مجرای شریانی قلب جنین و اختلال کلیوی جنین م
۲. شیردهی (مقادیر بسیار ناچیز در شیر (در مصرف کوتاه‌مدت)): ترشح در شیر بسیار کم است، اما در دوران شیردهی ایبوپروفن یا اس
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱دیکلوفناک با مهار قوی آنزیم‌های التهابی در مفاصل، عضلات و ستون فقرات، دردهای حاد کمردرد، سیاتیک، آرتروز، قولنج کلیوی و میگرن را تسکین می‌دهد. [۱][۴]
مهارکننده قوی سیکلواکسیژناز (COX-1 و COX-2 با تمایل نسبی بالاتر به COX-2 نسبت به ایبوپروفن) که سنتز پروستاگلاندین‌ها را در مایع سینوویال مفاصل و بافت‌های ملتهب مهار می‌کند. فرم دیکلوفناک پتاسیم جذب سریع‌تری برای درد حاد دارد و فرم دیکلوفناک سدیم آهسته‌رهش (SR 100) برای دردهای مزمن مفصلی به کار می‌رود. [۲][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- درمان درد و التهاب در آرتروز (استئوآرتریت)، آرتریت روماتوئید و اسپوندیلیت آنکیلوزان [۱][۲][۵]
- کمردرد حاد، درد سیاتیک، گرفتگی‌های حاد عضلانی و آسیب‌های ورزشی (خوراکی و ژل موضعی ۱٪) [۱][۳]
- کولیک کلیوی (درد سنگ کلیه) و دردهای حاد پس از جراحی (آمپول ۷۵ میلی‌گرم یا شیاف ۱۰۰ میلی‌گرم) [۲][۳]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
- کنترل التهاب و درد پس از جراحی کاتاراکت (آب‌مروارید) و جراحی‌های قرنیه (فرم قطره چشمی ۰.۱٪) — علت تجویز: مهار سنتز پروستاگلاندین‌های داخل چشمی بدون عوارض افزایش فشار چشم استروئیدها. [۲][۵]
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲قرص ۵۰ میلی‌گرم ۲ تا ۳ بار در روز بعد از غذا، یا قرص/کپسول آهسته‌رهش (SR) ۱۰۰ میلی‌گرم یک‌بار در روز بعد از وعده غذایی (حداکثر ۱۵۰ میلی‌گرم در روز) (مدت درمان: کوتاه‌ترین دوره موثر تحت نظر پزشک) [۱][۲][۵]
همراه با غذا (کاهش تحریک گوارشی) (به صورت روتین با غذا مصرف شود (A1)؛ اما در درد حاد (مثل دیسمنوره یا میگرن) می‌توان ۱ یا ۲ دوز اول را برای شروع اثر سریع‌تر با شکم خالی مصرف کرد (B5).)
قرص آهسته‌رهش ۱۰۰ و روکش‌دار ۵۰ شکسته یا جویده نشود! (شکستن قرص دیکلوفناک ۱۰۰ (SR) باعث آزادسازی یکباره کل دوز و آسیب شدید معده میشود.)
در صورت مصرف منظم، به محض یادآوری همراه غذا میل کنید؛ اگر نزدیک نوبت بعدی است دوز را دو برابر نکنید.
همراه وعده‌های غذایی (حداکثر دوز روزانه: ۱۵۰ میلی‌گرم) (با کمترین دوز موثر و کوتاه‌ترین مدت ممکن مصرف شود.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (ممنوع در سه ماهه سوم (و از هفته ۲۰ به بعد)): باعث بسته شدن زودرس مجرای شریانی قلب جنین و اختلال کلیوی جنین میشود. [۱][۳][۵]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (مقادیر بسیار ناچیز در شیر (در مصرف کوتاه‌مدت)): ترشح در شیر بسیار کم است، اما در دوران شیردهی ایبوپروفن یا استامینوفن ارجحیت دارند. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- بیماری ایسکمیک قلبی، سابقه سکته قلبی یا مغزی، نارسایی احتقانی قلب و جراحی بای‌پس عروق کرونر (CABG)
- زخم فعال یا خونریزی معده و اثنی‌عشر
- نارسایی شدید کلیوی یا کبدی و سه‌ماهه سوم بارداری
- سابقه آسم یا کهیر شدید به دنبال مصرف آسپرین یا سایر NSAIDها
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: افزایش شدید خطر خونریزی گوارشی [۱][۲][۵]
پیامد بالینی: ممنوعیت مصرف همزمان به دلیل سمیت شدید گوارشی و کلیوی [۱][۳]
تداخلات نیازمند فاصله زمانی یا تنظیم دوز
رعایت فاصله زمانیکاهش اثر کاهنده فشار خون و افزایش ریسک آسیب کلیوی [۱، ۲، ۳]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — دیکلوفناک (Diclofenac)
- [۱]Drugs.com: https://www.drugs.com/diclofenac.html#dosage
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 00424 | کد جهانی WHO ATC: M01AB05 (Diclofenac).