دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف فنتانیل
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (صرفاً با تجویز متخصص در شرایط ضروری بیمارستانی): استفاده در بارداری و زایمان فقط تحت نظارت متخصص زنان و متخص
۲. شیردهی (احتیاط در شیردهی (پایش نوزاد از نظر خواب‌آلودگی)): پس از تک‌دوزهای بیهوشی به محض هوشیاری کامل مادر شیردهی مجا
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱آمپول فنتانیل یک ضددرد قوی بیمارستانی است که با اثر بر گیرنده‌های درد در مغز و نخاع، دردهای بسیار شدید (پس از جراحی، سکته قلبی، سوختگی یا دردهای انکولوژی) را تسکین می‌دهد. [۱][۴]
آگونیست گیرنده‌های اپیوئیدی مو (μ-opioid receptor) در سیستم عصبی مرکزی که با مهار آزادسازی نوروترانسمیترهای درد (ماده P و گلوتامات) و هایپرپلاریزاسیون نورون‌های پس‌سیناپسی، انتقال پیام درد در شاخ خلفی نخاع و درک درد در مراکز فوق‌نخاعی را مهار می‌کند. [۲][۳][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- کنترل دردهای حاد و شدید بیمارستانی (درد پس از اعمال جراحی، تروما، سوختگی، کولیک کلیوی شدید و درد سکته قلبی حاد) [۱][۲][۵]
- ایجاد بی‌دردی عمیق (Analgesia) به عنوان جزء اصلی القاء و نگهداری بیهوشی عمومی و سدیشن در بخش مراقبت‌های ویژه (ICU) [۱][۲]
- مدیریت دردهای شدید و مزمن در بیماران مبتلا به بدخیمی‌ها و سرطان (در فرم‌های خوراکی و چسب پوستی فنتانیل) [۲][۳][۵]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
مورد غیر تایید شده رایجی برای این دارو ثبت نشده است.
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲تجویز به فرم آمپول / ویال تزریقی، پچ پوستی (۵۰ میکروگرم/۱ میلیلیتر، ۲۵ میکروگرم) از مسیر مجاز (وریدی آهسته، انفوزیون در سرم، عضلانی عمیق یا زیرجلدی) بر اساس شدت علائم بالینی، وزن بیمار و وضعیت همودینامیک تحت نظارت پزشک (مدت درمان: تک‌نوبت در اورژانس یا دوره کوتاه بستری تا امکان تغییر به درمان خوراکی) [۱][۲][۵]
پایش مستمر اکسیژن خون (پالس‌اکسی‌متری)، تنفس و فشار خون حین و پس از تزریق الزامی است (رعایت سرعت تزریق و پایش تنفسی و همودینامیک از بروز عوارض حاد جلوگیری می‌کند.)
رعایت کامل اصول آسپتیک و عدم اختلاط خودسرانه با سایر داروها در یک سرنگ (بسیاری از داروهای تزریقی مسکن و آرام‌بخش در صورت اختلاط در یک سرنگ (مانند دیازپام یا فنی‌توئین) رسوب میکنند.)
از تکرار خودسرانه دوز بدون دستور پزشک خودداری فرمایید.
مطابق دستور پزشک معالج یا پروتکل اتاق عمل / اورژانس (فواصل دوز بر اساس پاسخ بالینی و سطح هوشیاری بیمار تنظیم میشود.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (صرفاً با تجویز متخصص در شرایط ضروری بیمارستانی): استفاده در بارداری و زایمان فقط تحت نظارت متخصص زنان و متخصص بیهوشی مجاز است. [۱][۳][۵]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (احتیاط در شیردهی (پایش نوزاد از نظر خواب‌آلودگی)): پس از تک‌دوزهای بیهوشی به محض هوشیاری کامل مادر شیردهی مجاز است، اما در دوزهای مکرر مخدرها احتیاط شود. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- حساسیت مفرط شناخته‌شده به فنتانیل
- ضعف شدید تنفسی (دپرسیون تنفسی حاد) یا آسم برونشیال حاد در غیاب تجهیزات احیا
- فلج روده (ایلئوس پارالیتیک)
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: تشدید هم‌افزای خواب‌آلودگی عمیق، سرکوب مرکز تنفس، کما و ایست تنفسی؛ نیازمند پایش مستقیم بیمارستانی [۱][۲][۵]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — فنتانیل (Fentanyl)
- [۱]Drugs.com: https://www.drugs.com/fentanyl.html#dosage
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 01359 | کد جهانی WHO ATC: M01AE01 (Fentanyl).