دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف آیودیکسانول
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (فقط با تجویز مستقیم متخصص (واکسن‌های زنده و شیمی‌درمانی در بارداری ممنوعند)): استفاده در بارداری نیازمند تای
۲. شیردهی (ایمن در دوران شیردهی): کمتر از ۱٪ ماده حاجب وارد شیر میشود و کمتر از ۱٪ آن از روده نوزاد جذب می‌گردد؛ بنابرا
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱ویال آیودیکسانول یک ماده حاجب (کنتراست) تزریقی است که حین انجام سی‌تی‌اسکن، آنژیوگرافی یا ام‌آر‌آی (MRI) داخل رگ تزریق میشود تا عروق خونی و اندام‌های داخلی با وضوح بالا در تصویر دیده شوند. [۱][۴]
افزایش ضریب تضعیف پرتو ایکس توسط اتم‌های ید پایدار در حلقه بنزنی جهت ایجاد کنتراست بافتی و عروقی در سی‌تی‌اسکن و آنژیوگرافی؛ دفع بیش از ۹۵٪ از طریق فیلتراسیون گلومرولی کلیه بدون متابولیسم کبدی. [۲][۳][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- ماده حاجب تصویربرداری پزشکی جهت افزایش کنتراست عروق، مغز، نخاع و اندام‌های داخلی در سی‌تی‌اسکن (CT)، آنژیوگرافی یا تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI با گادولینیوم) [۱][۲][۵]
- تشخیص دقیق ضایعات عروقی، توموری، التهابی و آناتومیک در مراکز تصویربرداری تخصصی [۱][۲]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
مورد غیر تایید شده رایجی برای این دارو ثبت نشده است.
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲تجویز به فرم آمپول / ویال تزریقی (۳۲۰ میلیگرم/۱ میلیلیتر، ۲۷۰ میلیگرم/۱ میلیلیتر) از مسیر مجاز (وریدی آهسته، انفوزیون در سرم، عضلانی عمیق یا زیرجلدی) بر اساس شدت علائم بالینی، وزن بیمار و وضعیت همودینامیک تحت نظارت پزشک (مدت درمان: تک‌نوبت در اورژانس یا دوره کوتاه بستری تا امکان تغییر به درمان خوراکی) [۱][۲][۵]
بررسی آزمایش کراتینین خون و نوشیدن آب فراوان قبل و بعد از اسکن الزامی است (نوشیدن مایعات کافی قبل و تا ۲۴ ساعت بعد از سی‌تی‌اسکن با تزریق، ماده حاجب را به سرعت از کلیه‌ها شسته و از آسیب کلیوی ناشی از کنتراست (CIN) جلوگیری می‌کند.)
در بیماران دیابتی، قطع موقت قرص متفورمین در زمان تزریق ماده حاجب یددار و تا ۴۸ ساعت بعد (در صورت کاهش موقت کارکرد کلیه پس از تزریق ماده حاجب یددار، ادامه مصرف متفورمین می‌تواند باعث تجمع آن و اسیدوز لاکتیک شود.)
در صورت جا ماندن از نوبت تزریق، فوراً با پزشک معالج یا بخش درمانی هماهنگ کنید.
مطابق نوبت و پروتکل دقیق تعیین‌شده توسط پزشک فوق‌تخصص یا مرکز تصویربرداری (رعایت دقیق فواصل سیکل‌های درمانی یا دوزهای یادآور واکسن ضروری است.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (فقط با تجویز مستقیم متخصص (واکسن‌های زنده و شیمی‌درمانی در بارداری ممنوعند)): استفاده در بارداری نیازمند تایید مستقیم پزشک فوق‌تخصص است. [۱][۳][۵]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (ایمن در دوران شیردهی): کمتر از ۱٪ ماده حاجب وارد شیر میشود و کمتر از ۱٪ آن از روده نوزاد جذب می‌گردد؛ بنابراین طبق راهنمای ACR ادامه شیردهی پس از سی‌تی‌اسکن یا MRI کاملاً ایمن است. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- سابقه واکنش حساسیتی شدید (آنافیلاکسی) به آیودیکسانول
- پرکاری شدید و کنترل‌نشده تیروئید (طوفان تیروئیدی در مواد حاجب یددار) و نارسایی حاد کلیه (GFR زیر ۳۰ در گادولینیوم به دلیل خطر فیبروز سیستمیک نفروژنیک NSF)
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: توقف موقت متفورمین پیش از تزریق ماده حاجب یددار وریدی و شروع مجدد ۴۸ ساعت بعد پس از اطمینان از سلامت کلیه (پیشگیری از اسیدوز لاکتیک) [۱][۲][۵]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — آیودیکسانول (Iodixanol)
- [۱]Drugs.com: https://www.drugs.com/iodixanol.html#dosage
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 02140 | کد جهانی WHO ATC: V03AB01 (Iodixanol).