دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف آهن تزریقی و خوراکی
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (ممنوع در سه‌ماهه اول / مجاز در سه‌ماهه دوم و سوم با تجویز متخصص): در سه‌ماهه اول بارداری مصرف نشود؛ در سه‌ما
۲. شیردهی (ایمن در دوران شیردهی): کمپلکس آهن ساکارز دست‌نخورده وارد شیر نمی‌شود و برای درمان کم‌خونی پس از زایمان ایمن ا
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱فرم تزریقی آهن ساکارز (ونوفر) مستقیماً ذخایر آهن و فریتین بدن را در بیمارانی که تحمل قرص آهن را ندارند، دچار کم‌خونی شدید هستند یا بیماری کلیوی/گوارشی دارند، به سرعت بازسازی می‌کند. [۱][۴]
کمپلکس پلی‌نوکلئار هیدروکسید آهن (III) با ساکارز که پس از انفوزیون وریدی در سیستم رتیکولواندوتلیال به آهن و ساکارز تفکیک شده و آهن به ترانسفرین و فریتین متصل می‌گردد تا در مغز استخوان صرف اریتروپوئز و سنتز هموگلوبین شود. [۲][۳][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- درمان کم‌خونی فقر آهن در بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیوی (CKD با یا بدون دیالیز) [۱][۲][۵]
- کم‌خونی فقر آهن شدید در صورت عدم تحمل گوارشی یا عدم پاسخ به آهن خوراکی (مانند بیماری‌های التهابی روده IBD یا سه‌ماهه دوم و سوم بارداری با نظر متخصص) [۱][۲][۳]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
مورد غیر تایید شده رایجی برای این دارو ثبت نشده است.
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲درمان کم‌خونی فقر آهن در بزرگسالان: ۱ تا ۲ عدد قرص/کپسول آهن (معادل ۶۰ تا ۱۲۰ میلیگرم آهن المنتال) در روز یا یک روز در میان با معده خالی همراه با یک لیوان آب یا آب پرتقال (در صورت سوزش معده، بعد از غذا میل شود) (مدت درمان: حداقل ۳ تا ۶ ماه (ادامه مصرف تا ۳ ماه پس از طبیعی شدن هموگلوبین جهت پر شدن ذخایر فریتین مغز استخوان)) [۱][۲][۵]
رقیق‌سازی ۱ آمپول (۱۰۰ میلیگرم) در حداکثر ۱۰۰ سی‌سی سرم نرمال‌سالین ۰.۹٪ (هرگز آمپول آهن ساکارز را در سرم قندی (دکستروز) رقیق نکنید و بیش از حد رقیق نسازید زیرا پایداری کمپلکس آهن به هم می‌خورد.)
فقط انفوزیون وریدی آهسته (تزریق عضلانی اکیداً ممنوع!) (نشت آهن وریدی به بافت زیرپوست یا تزریق عضلانی باعث تغییر رنگ قهوه‌ای دائمی پوست (خالکوبی آهن) و نکروز بافتی میشود.)
در طول دوره دریافت آمپول آهن وریدی و تا ۵ روز پس از آخرین آمپول، قرص آهن خوراکی مصرف نکنید.
انفوزیون ۱۰۰ میلیگرم طی حداقل ۱۵ تا ۳۰ دقیقه در مرکز درمانی (تزریق سریع باعث افت ناگهانی فشار خون، گرگرفتگی و درد کمر و قفسه سینه (واکنش Fishbane) میشود.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (ممنوع در سه‌ماهه اول / مجاز در سه‌ماهه دوم و سوم با تجویز متخصص): در سه‌ماهه اول بارداری مصرف نشود؛ در سه‌ماهه دوم و سوم فقط در کم‌خونی شدید زیر نظر متخصص زنان و در بیمارستان تزریق گردد. [۱][۳][۵]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (ایمن در دوران شیردهی): کمپلکس آهن ساکارز دست‌نخورده وارد شیر نمی‌شود و برای درمان کم‌خونی پس از زایمان ایمن است. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- کم‌خونی‌های غیرمرتبط با فقر آهن (مانند تالاسمی ماژور، کم‌خونی همولیتیک یا سیدروبلاستیک)
- اضافه‌بار آهن در بدن (هموکروماتوز یا هموسیدروز و فریتین بالا)
- سابقه حساسیت شدید به فرآورده‌های آهن تزریقی
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: آهن وریدی جذب گوارشی آهن خوراکی را متوقف کرده و عوارض گوارشی را تشدید می‌کند (قرص آهن تا ۵ روز پس از آخرین آمپول مصرف نشود) [۱][۳][۵]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — آهن تزریقی و خوراکی (Iron)
- [۱]
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 00530 | کد جهانی WHO ATC: B01AC04 (Iron).