دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف نالیدیکسیک اسید
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (ممنوع در بارداری (تغییر رنگ دندان و آسیب استخوان/غضروف جنین)): مصرف نالیدیکسیک اسید در دوران بارداری باید تح
۲. شیردهی (با مشورت پزشک در شیردهی): مصرف نالیدیکسیک اسید در دوران شیردهی باید با مشورت پزشک معالج و پایش شیرخوار انجام
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱نالیدیکسیک اسید با تخریب دیواره سلولی یا توقف ساخت پروتئین و DNA باکتری‌های بیماری‌زا، عفونت باکتریایی را ریشه‌کن می‌کند (روی سرماخوردگی و عفونت‌های ویروسی ساده اثری ندارد). [۱][۴]
مهار انتخابی آنزیم‌های توپوایزومراز II (DNA gyrase) و توپوایزومراز IV باکتریایی که باز شدن و همانندسازی DNA باکتری را متوقف می‌سازد. [۲][۳][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- درمان اختصاصی عفونت حاد و بدون عارضه مثانه و مجاری ادراری تحتانی (سیستیت حاد باکتریایی ناشی از E. coli و انتروکوک) [۱][۲][۵]
- پیشگیری طولانی‌مدت (پروفیلاکسی شبانه) از عفونت‌های ادراری مکرر و راجعه در بانوان (در نیتروفورانتوئین) [۱][۲]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
مورد غیر تایید شده رایجی برای این دارو ثبت نشده است.
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲دوز استاندارد بزرگسالان بر اساس کانون عفونت: مصرف منظم از دوزهای (۵۰۰ میلیگرم، ۳۰۰ میلیگرم/۵ میلی‌لیتر) در فواصل زمانی دقیق (هر ۸ یا ۱۲ ساعت) جهت حفظ غلظت خونی بالاتر از MIC (مدت درمان: ۵ تا ۱۴ روز کامل (تکمیل کامل دوره درمان حتی در صورت قطع تب الزامی است)) [۱][۲][۵]
همراه یا بدون غذا با یک لیوان کامل آب (تضمین جذب کامل و پیشگیری از تحریک گوارشی.)
قرص/کپسول: بلع کامل با یک لیوان آب | شربت/قطره: اندازه‌گیری دقیق با پیمانه یا قطره‌چکان مدرج (در اشکال مایع خوراکی همواره از پیمانه یا سرنگ/قطره‌چکان مدرج داخل جعبه استفاده کنید تا خطای دوز رخ ندهد.)
به محض یادآوری نوبت فراموش‌شده را مصرف کنید؛ اما اگر به زمان نوبت بعدی نزدیک شده‌اید، نوبت فراموش‌شده را رها کرده و هرگز دو دوز را همزمان مصرف نکنید.
در فواصل ساعتی کاملاً دقیق (هر ۶، ۸، ۱۲ یا ۲۴ ساعت) تا پایان آخرین قرص نسخه (قطع زودهنگام آنتی‌بیوتیک یا ضدویروس به محض بهبود ظاهر علائم، باعث عود شدید عفونت و ایجاد مقاومت دارویی میشود.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (ممنوع در بارداری (تغییر رنگ دندان و آسیب استخوان/غضروف جنین)): مصرف نالیدیکسیک اسید در دوران بارداری باید تحت نظر مستقیم پزشک معالج انجام شود. [۱][۳][۵]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (با مشورت پزشک در شیردهی): مصرف نالیدیکسیک اسید در دوران شیردهی باید با مشورت پزشک معالج و پایش شیرخوار انجام شود. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- سابقه حساسیت شدید به نالیدیکسیک اسید یا آنتی‌بیوتیک‌های هم‌خانواده
- کمبود آنزیم G6PD (بیماری فاویسم — خطر همولیز شدید گلبول‌های قرمز خون!)
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: • [نیازمند فاصله زمانی: حداقل ۲ ساعت قبل یا ۴ تا ۶ ساعت بعد از آنتی‌بیوتیک] قرص کلسیم، آهن، زینک، منیزیم و شربت‌های آنتی‌اسید معده: تشکیل کمپلکس کیلیت نامحلول و کاهش ۹۰ درصدی جذب آنتی‌بیوتیک! [۱][۲][۳] • ۱. شیر و لبنیات (ممنوع / نیازمند فاصله حداقل ۲ ساعته): مصرف شیر، ماست، دوغ و پنیر تا ۲ ساعت قبل و بعد از این آنتی‌بیوتیک ممنوع است زیرا کلسیم لبنیات مانع جذب دارو میشود. • ۲. چای و قهوه (کافئین) (بدون تداخل مستقیم): مصرف متعادل چای و قهوه تداخلی ندارد، اما دارو را همواره با آب ساده میل نمایید. • ۳. الکل (ممنوع در طول دوره درمان): مصرف الکل در طول درمان عفونت ممنوع است.
تداخلات نیازمند فاصله زمانی یا تنظیم دوز
رعایت فاصله زمانیتشکیل کمپلکس کیلیت نامحلول و کاهش ۹۰ درصدی جذب آنتی‌بیوتیک! [۱، ۲، ۳]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — نالیدیکسیک اسید (Nalidixic Acid)
- [۱]
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 00881 | کد جهانی WHO ATC: J01MB02 (Nalidixic Acid).