دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف پنتوپرازول
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (نیازمند تجویز پزشک (رده B)): در صورت عدم پاسخ به اصلاح سبک زندگی و آنتی‌اسیدها، با تشخیص پزشک متخصص قابل است
۲. شیردهی (نیازمند احتیاط): مقادیر بسیار اندکی در شیر ترشح میشود و در اسید معده نوزاد ناپایدار است؛ با مشورت پزشک مصرف
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱پنتوپرازول پمپ‌های تولیدکننده اسید را در دیواره معده خاموش می‌کند تا سوزش سردل، ترش کردن (رفلاکس) و زخم معده و اثنی‌عشر فرصت ترمیم پیدا کنند. [۱][۴]
مهارکننده اختصاصی و برگشت‌ناپذیر آنزیم H+/K+-ATPase (پمپ پروتون) در سطح ترشحی سلول‌های جداری (Parietal Cells) معده. در محیط اسیدی کانالیکول‌های سلول جداری به فرم سولفنامید فعال تبدیل شده و مرحله نهایی ترشح اسید پایه و تحریک‌شده را مهار می‌کند. نسبت به امپرازول کمترین مهار را بر آنزیم CYP2C19 دارد. [۲][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- درمان بیماری رفلاکس معده به مری (GERD) و ازوفاژیت فرسایشی (التهاب مری) [۱][۲][۵]
- درمان و پیشگیری از زخم معده و زخم اثنی‌عشر (دوازدهه) [۱][۳]
- ریشه‌کنی باکتری هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori) در رژیم ترکیبی با آنتی‌بیوتیک‌ها [۱][۲]
- پیشگیری از زخم گوارشی ناشی از مصرف مسکن‌های NSAID و آسپرین در بیماران پرخطر [۲][۳]
- درمان حالات پرترشحی پاتولوژیک اسید معده (مانند سندرم زولینجر-الیسون) [۱][۵]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
- پیشگیری از خونریزی مجدد زخم پپتیک پس از آندوسکوپی درمانی (فرم ویال تزریقی) — علت تجویز: حفظ pH معده بالای ۶ جهت پایدارسازی لخته پلاکتی روی زخم معده. [۲]
- محافظت گوارشی انتخابی در بیماران قلبی مصرف‌کننده کلوپیدوگرل (اسویکس / پلاویکس) — علت تجویز: عدم مهار قابل توجه آنزیم CYP2C19 و حفظ اثر ضدپلاکتی کلوپیدوگرل. [۱][۲]
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲۴۰ میلیگرم یک‌بار در روز، ۳۰ دقیقه قبل از صبحانه با یک لیوان آب (دوز نگهدارنده پیشگیری از عود: ۲۰ میلیگرم یک‌بار در روز قبل از صبحانه) (مدت درمان: ۴ تا ۸ هفته دوره درمانی) [۱][۲][۵]
همراه یا بدون غذا (تفاوتی ندارد) ().)
نصف کردن، خرد کردن یا جویدن اکیداً ممنوع! (قرص دارای روکش مقاوم به اسید (Enteric-Coated) است؛ شکستن آن باعث تخریب دارو در اسید معده میشود.)
اگر صبح فراموش کردید، نیم ساعت قبل از ناهار یا شام مصرف کنید؛ اگر نزدیک نوبت فردا صبح است، نوبت فراموش‌شده را رها کنید.
صبح ناشتا (نیم ساعت پیش از صبحانه) (بیشترین تعداد پمپ‌های پروتون پس از ناشتایی شبانه در وعده صبح فعال و مهار می‌شوند.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (نیازمند تجویز پزشک (رده B)): در صورت عدم پاسخ به اصلاح سبک زندگی و آنتی‌اسیدها، با تشخیص پزشک متخصص قابل استفاده است. [۱][۳]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (نیازمند احتیاط): مقادیر بسیار اندکی در شیر ترشح میشود و در اسید معده نوزاد ناپایدار است؛ با مشورت پزشک مصرف شود. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- سابقه حساسیت شدید به پنتوپرازول یا سایر داروهای خانواده بنزیمیدازول (امپرازول، اس‌امپرازول، لانسوپرازول)
- مصرف همزمان با داروی ضدویروس ریلپیویرین (Rilpivirine)
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: کاهش شدید اسید معده مانع جذب این داروها و شکست درمان ضدویروسی میشود [۱][۵]
پیامد بالینی: کاهش دفع کلیوی متوترکسات و افزایش خطر مسمومیت دارویی [۱][۲][۵]
تداخلات نیازمند فاصله زمانی یا تنظیم دوز
رعایت فاصله زمانیکاهش اسید معده می‌تواند جذب املاح نیازمند محیط اسیدی را کم کند [۱، ۲]
جلوگیری از تداخل در انحلال و جذب قرص لووتیروکسین [۲]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — پنتوپرازول (Pantoprazole)
- [۱]
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 02332 | کد جهانی WHO ATC: A02BC02 (Pantoprazole).