دانشنامه جامع بالینی و راهنمای مصرف ترتینوئین
اطلاعات علمی یکتا و ساختاریافته بر اساس مونوگراف‌های بین‌المللی (WHO ATC, Drugs.com, Medscape, DailyMed)
۱. بارداری (ممنوعیت مطلق در بارداری و تا ۱ ماه پس از قطع ترتینوئین! (رده X — تراتوژن فوق‌العاده شدید)): حتی مصرف یک عدد
۲. شیردهی (ممنوعیت مطلق در دوران شیردهی): به دلیل ترشح در شیر مادر و سمیت برای نوزاد مطلقاً ممنوع است. [۱، ۳]
معرفی، مکانیسم اثر و موارد مصرف
۱کپسول ایزوترتینوئین (راکوتان / نورم‌اسکین) با کوچک کردن دائمی غدد سباسه (چربی) پوست و توقف ترشح چربی و باکتری آکنه، شدیدترین فرم‌های جوش‌های کیستی و ندولار مقاوم به درمان را ریشه‌کن می‌کند. [۱][۴]
اتصال به گیرنده‌های هسته‌ای رتینوئیک اسید (RAR و RXR)، تنظیم رونویسی ژن‌های تمایز اپی‌تلیال، القاء آپوپتوز در سبوسیت‌های غدد چربی و مهار کومدوژنز و التهاب فولیکولی (و در فرم خوراکی ترتینوئین ATRA: القاء تمایز پرومیلوسیت‌ها در لوسمی پرومیلوسیتیک حاد APL). [۲][۳][۵]
مدت زمانی که طول می‌کشد تا اولین علائم اثر درمانی دارو در بدن ظاهر شود.
زمانی که غلظت دارویی در پلاسما و بافت هدف به بالاترین حد اثربخشی می‌رسد.
طول دوره فعال بودن اثر درمانی دارو در بدن قبل از متابولیسم و دفع نهایی.
موارد مصرف تایید شده (Approved Indications)
- درمان اختصاصی بیماری‌ها و اختلالات هدف در دسته «پوست، مو و موضعی» بر اساس مکانیسم فارماکولوژیک ترتینوئین (Tretinoin) [۱][۲][۵]
- کنترل علائم بالینی، بهبود شاخص‌های آزمایشگاهی و پیشگیری از پیشرفت عوارض بیماری در چارچوب دوزهای استاندارد (۰.۰۲۵ ٪، ۰.۰۵ ٪، ۱۰ میلیگرم) [۱][۲]
کاربردهای غیر تایید شده (پژوهشی و بالینی)
مورد غیر تایید شده رایجی برای این دارو ثبت نشده است.
مقدار و نحوه مصرف و نکات طلایی
۲شروع درمان با دوز پایه از (۰.۰۲۵ ٪، ۰.۰۵ ٪، ۱۰ میلیگرم) به شکل ژل در فواصل زمانی منظم شبانه‌روز (هر ۸، ۱۲ یا ۲۴ ساعت بسته به نیمه‌عمر دارو) مطابق پروتکل درمانی «پوست، مو و موضعی» (مدت درمان: بر اساس دوره تعیین‌شده توسط پزشک متخصص و ارزیابی پاسخ بالینی) [۱][۲][۵]
همراه با غذا (افزایش جذب) (به دلیل ماهیت به شدت چربی‌دوست، حتماً همراه با غذا مصرف شود تا جذب دارو دو برابر گردد.)
بلع کامل کپسول با یک لیوان آب (از باز کردن یا جویدن کپسول خودداری شود) (همواره دارو را با یک لیوان کامل آب ساده میل نمایید.)
به محض یادآوری نوبت فراموش‌شده را مصرف کنید؛ اما اگر به زمان نوبت بعدی نزدیک شده‌اید، نوبت فراموش‌شده را رها کرده و هرگز دو دوز را همزمان مصرف نکنید.
۱ تا ۲ بار در روز همراه با ناهار و شام (استفاده مداوم از بالم لب، قطره اشک مصنوعی و کرم ضدآفتاب در طول دوره درمان ضروری است.)
عوارض جانبی، احتیاط و منع مصرف
عوارض شایع و جدی، بارداری و شیردهی، و موارد منع مصرف مطلق
عوارض شایع و موقت (گذرا)
عوارض مهم و نیازمند مراجعه به پزشک
۱. بارداری
۱. بارداری (ممنوعیت مطلق در بارداری و تا ۱ ماه پس از قطع ترتینوئین! (رده X — تراتوژن فوق‌العاده شدید)): حتی مصرف یک عدد کپسول ترتینوئین در دوران بارداری باعث ناهنجاری‌های بسیار شدید مغزی، قلبی و صورت در جنین میشود. بارداری و اهدای خون در طول درمان و تا ۱ ماه پس از قطع دارو مطلقاً ممنوع است. [۱][۳][۵]
۲. شیردهی
۲. شیردهی (ممنوعیت مطلق در دوران شیردهی): به دلیل ترشح در شیر مادر و سمیت برای نوزاد مطلقاً ممنوع است. [۱][۳]
موارد منع مصرف مطلق (افرادی که نباید این دارو را مصرف کنند)
- بارداری، قصد بارداری و شیردهی (ممنوعیت مطلق جعبه سیاه!)
- مصرف همزمان با آنتی‌بیوتیک‌های خانواده تتراسایکلین (داکسی‌سایکلین، تتراسایکلین، مینوسایکلین) و مکمل‌های ویتامین A
- نارسایی کبدی و هایپرلیپیدمی شدید کنترل‌نشده
تداخلات دارویی و غذایی
۴تداخلات مهم و شدید (مصرف همزمان نیازمند احتیاط ویژه یا ممنوع)
تداخل مهمپیامد بالینی: ایجاد تومور کاذب مغزی (Pseudotumor Cerebri)، افزایش خطرناک فشار داخل جمجمه و آسیب عصب بینایی (ممنوعیت مطلق!) [۱][۲][۵]
پیامد بالینی: مسمومیت شدید تجمعی ویتامین A (هایپرویتامینوز A) [۱][۲][۵]
منابع و مراجع علمی شماره‌گذاری‌شده در متن — ترتینوئین (Tretinoin)
- [۱]Drugs.com: https://www.drugs.com/tretinoin.html#dosage
- [۲]
- [۳]
- [۴]
- [۵]
- [۶]فارماکوپه ایران: فهرست رسمی دارویی ایران و سامانه تیتک سازمان غذا و دارو (IFDA) — کد ژنریک: 01244 | کد جهانی WHO ATC: L01EA01 (Tretinoin).